Ai từng nấu một bữa nhiều món đều biết cảnh ăn xong nhìn vào bếp: nồi kho dính đáy, chảo dầu nguội, thớt, dao, bát gia vị chất đầy bồn. Việc dọn lúc đó dài và nặng nề vì mọi thứ đã khô cứng, và người nấu thì đã mệt.
Cách thay đổi là dọn xen vào những quãng chờ trong lúc nấu. Bữa nào cũng có những phút đứng chờ nồi sôi, chờ món kho cạn — dùng những phút đó là ăn xong bếp gần như đã sạch.
Bắt đầu với bồn rửa trống
Bồn rửa đầy là dọn khó gấp đôi. Không có chỗ để đặt đồ bẩn mới, mọi thứ dồn lên mặt bếp.
Rửa bát trưa còn lại trước khi nấu tối. Năm phút rửa trước khi nấu đỡ mười lăm phút sau bữa.
Úp ráo hoặc cất đồ khô từ giá. Giá úp trống thì đồ rửa giữa chừng có chỗ để.
Pha sẵn một chậu nước rửa ấm. Đồ dùng xong nhúng ngay vào nước, thức ăn chưa kịp khô dính.
Đổ rác cũ trước khi bắt đầu. Thùng rác trống đón được vỏ rau củ của cả bữa.
Lót sẵn túi cho rác hữu cơ. Vỏ rau, gốc nấm, bã đậu tách riêng thì dễ xử lý hơn.
Dọn mặt bếp trước. Những thứ không dùng cho bữa nay cất đi, mặt bếp còn trống tối đa.
Treo khăn lau ở chỗ dễ lấy. Một khăn cho tay, một khăn cho mặt bếp, không dùng lẫn.
Để sẵn chai nước rửa và miếng rửa. Không phải cúi tìm trong tủ khi đang dở tay.
Mở quạt hút hoặc cửa sổ. Bếp thoáng thì mỡ ít bám lên tường và tủ.
Đặt một bát đựng rác trên bàn sơ chế. Vỏ, gốc rau gom vào bát rồi đổ một lần.
Kiểm tra bếp sạch từ bữa trước. Mặt bếp ga còn dầu bám thì lau trước khi bật, lửa cháy đều hơn.
Chuẩn bị chỗ đặt nồi nóng. Tấm lót nồi đặt sẵn để không phải tìm chỗ khi nhấc nồi xuống.
Năm phút chuẩn bị đổi cả buổi dọn. Đây là bước dễ bỏ qua nhất mà lại có lợi nhiều nhất.
Dùng những phút chờ
Mỗi bữa có nhiều quãng chờ ngắn. Chờ nước sôi, chờ món kho cạn, chờ cơm chín — mỗi quãng vài phút.
Rửa thớt và dao ngay khi cắt xong. Thớt rửa ngay thì không ám mùi, dao rửa ngay thì không gỉ, không rỉ nước lên mặt bếp.
Rửa bát gia vị ngay khi đổ vào nồi. Bát nhỏ rửa một giây khi còn ướt, để lâu đường và nước tương khô dính.
Lau ngay vết đổ. Nước canh, dầu đổ ra lau lúc còn ướt nhẹ hơn nhiều so với cạo lúc khô.
Ngâm nồi dính ngay khi nhấc xuống. Nồi kho, nồi cháo đổ nước ấm vào ngâm, lúc rửa chỉ cần lau qua.
Cất gia vị dùng xong về chỗ. Lọ nào dùng xong đóng nắp cất lại, mặt bếp không thành bãi lọ.
Gom vỏ rác vào túi trong lúc chờ. Không để rác ướt nằm trên mặt bếp suốt bữa.
Không rời bếp khi đang có chảo dầu nóng. Dọn ở bồn rửa ngay cạnh thì được; đi ra phòng khác thì tắt bếp.
Đặt hẹn giờ cho món đang nấu. Mải rửa dễ quên nồi trên lửa; hẹn giờ giúp yên tâm.
Ưu tiên rửa thứ sẽ dùng lại. Chảo xào món đầu rửa ngay để xào món sau, khỏi lôi thêm chảo mới.
Dùng ít dụng cụ hơn. Một muôi cho hai món nếu hợp, một thớt cho rau củ chín — ít đồ thì ít rửa.
Lau tay cầm tủ lạnh và vòi nước. Chỗ tay chạm nhiều nhất trong lúc nấu, lau khi chờ là sạch luôn.
Nghe nồi trong lúc làm việc khác. Tiếng sôi, mùi thơm báo hiệu lúc cần quay lại bếp.
Mỗi quãng chờ chỉ một việc nhỏ. Không cần dọn hết một lần; mười việc nhỏ cộng lại là bếp sạch.
Dầu mỡ và đồ khó rửa trong bếp chay
Bếp chay vẫn nhiều dầu. Đậu hũ chiên, chả giò, tàu hũ ky chiên giòn — dầu là thứ bám dai nhất trong bếp chay.
Không đổ dầu thải xuống bồn rửa. Dầu nguội đông lại, bám ống, lâu ngày gây tắc.
Để dầu nguội rồi gom vào chai. Chai nhựa cũ có nắp đựng dầu thải, đầy thì bỏ theo cách thu gom ở nơi mình ở.
Lau chảo bằng giấy trước khi rửa. Giấy thấm hết lớp dầu, nước rửa dùng ít hơn, bồn rửa sạch hơn.
Dùng lại dầu chiên có giới hạn. Dầu đã sẫm màu, có mùi khét, sủi bọt nhiều thì bỏ, không dùng tiếp.
Lọc dầu nếu muốn dùng lại một lần. Lọc qua rây lúc dầu đã nguội bớt, cất trong lọ kín, dùng sớm.
Chảo dính cháy ngâm nước ấm. Ngâm một lúc rồi cạo bằng xẻng gỗ, không cần chà mạnh làm hỏng mặt chảo.
Nồi kho cháy đáy đun với nước. Đổ nước vào đun sôi lại, phần cháy bong ra dễ hơn.
Nồi nấu đậu, nấu cháo ngâm ngay. Tinh bột khô dính rất khó rửa, ngâm ngay khi múc ra.
Thớt ám mùi gừng, sả thì rửa nước ấm và để khô thoáng. Thớt gỗ phơi khô hẳn mới cất để không mốc.
Lưới lọc bồn rửa dọn sau mỗi bữa. Bã rau, cơm vụn trong lưới để qua đêm sẽ có mùi.
Mặt bếp ga lau khi còn ấm. Vết dầu lúc ấm lau một lần là sạch; nguội rồi phải chà.
Không để mỡ tích trên máy hút mùi. Lau định kỳ, nhất là nhà hay chiên; mỡ tích nhiều dễ bắt lửa.
Nếu chảo dầu bốc cháy, tắt bếp và đậy vung. Không bao giờ đổ nước vào chảo dầu đang cháy.
Rác bếp chay: tách ra là gọn
Rác bếp chay phần lớn là hữu cơ. Vỏ rau, gốc nấm, bã đậu, vỏ trái cây chiếm phần lớn thùng rác.
Tách rác hữu cơ khỏi bao bì. Hai túi riêng giúp thùng rác bớt mùi và dễ xử lý.
Vắt ráo rác ướt. Rác ít nước thì túi không rỉ, thùng không hôi.
Đổ rác hữu cơ mỗi ngày. Trời nóng để qua ngày sẽ có mùi và ruồi.
Bã đậu nành sau khi làm sữa có thể nấu tiếp. Xào với rau hoặc trộn vào bột chiên — với điều kiện dùng sớm và cất tủ lạnh.
Gốc rau, vỏ củ sạch nấu nước dùng được. Gom trong hộp ở ngăn đá, đủ một mẻ thì ninh lấy nước, nước xong bỏ bã.
Vỏ củ đã dập nát, có mốc thì bỏ. Không dùng phần đã hỏng để nấu nước dùng.
Bao bì rửa sơ trước khi bỏ. Hộp đậu hũ, túi nấm tráng nước thì không có mùi trong thùng.
Nếu có chỗ, có thể ủ phân. Nhà có sân, có chậu cây thì vỏ rau củ thành đất trồng; không có thì bỏ đúng nơi quy định.
Không để rác trên mặt bếp qua bữa ăn. Gom và buộc túi trước khi ngồi vào mâm.
Mua vừa đủ là cách bớt rác tốt nhất. Thực đơn tuần và danh sách đi chợ giúp ít rau héo phải bỏ.
Đồ thừa còn tốt thì cất đúng cách. Hộp kín, ghi ngày, ngăn mát trong vòng một giờ sau khi nấu.
Đồ thừa quá ngày thì bỏ, không tiếc. Mùi lạ, chua, nhớt hay có mốc là bỏ cả hộp.
Thùng rác rửa định kỳ. Đáy thùng là chỗ mùi bám lâu nhất trong bếp.
Năm phút sau bữa ăn
Múc đồ thừa vào hộp trước khi rửa nồi. Đồ ăn trong nồi để qua giờ ăn dễ hỏng; chia hộp, đậy, cất ngăn mát.
Cất đồ thừa trong vòng một giờ. Đồ chín để ngoài lâu là không an toàn, trời nóng càng phải nhanh.
Rửa nồi đã ngâm sẵn. Nồi ngâm từ lúc nấu giờ chỉ cần lau qua.
Gom bát đũa vào một lần. Mỗi người tự mang bát của mình ra bồn rửa.
Lau bàn ăn và mặt bếp. Một lượt khăn ẩm, một lượt khăn khô.
Úp ráo, không lau khô từng cái. Để bát đĩa khô tự nhiên trên giá thoáng là đủ sạch.
Đổ rác hữu cơ. Buộc túi, mang ra ngoài trước khi đi nghỉ.
Treo khăn cho khô. Khăn ẩm để đống là chỗ mùi hôi sinh ra.
Tắt khoá gas, kiểm tra bếp. Thói quen cuối cùng mỗi tối, mất vài giây.
Chia việc dọn cho cả nhà. Người nấu không phải người dọn chính; ai ăn cũng có phần.
Trẻ con dọn được bàn. Mang bát, lau bàn, xếp ghế là việc vừa sức trẻ.
Ghi lại thứ đã hết. Hết nước tương, sắp hết dầu thì ghi ngay vào danh sách đi chợ.
Nhìn thực đơn ngày mai. Món nào cần ngâm, cần rã đông thì làm luôn lúc này.
Bếp sạch tối nay là bữa nhẹ ngày mai. Sáng hôm sau vào bếp thấy gọn gàng, nấu cũng nhẹ đầu hơn.
Gắn dọn dẹp vào lịch nấu
Dọn là một bước trong lịch nấu. Khi đếm ngược từ giờ ăn, ghi luôn các quãng rửa thớt, ngâm nồi.
Lịch nấu song song tạo ra quãng chờ. Trên trợ lý thực đơn, phần lịch nấu cho thấy khoảng nào chỉ có nồi kho đang riu riu — đó là lúc dọn.
Món ít nồi thì ít dọn. Chọn mâm có một món kho, một món luộc, một món nguội là bữa nhẹ cả lúc nấu lẫn lúc dọn.
Ngày bận chọn món một nồi. Bún, mì xào, cơm chiên thập cẩm — một chảo một tô, dọn trong vài phút.
Ngày rảnh mới nấu món nhiều dụng cụ. Chả giò, bánh xèo cần nhiều đồ, để vào cuối tuần.
Dùng nồi cơm điện để hấp. Hấp rau củ trên xửng nồi cơm, bớt một nồi phải rửa.
Một chảo cho nhiều món theo thứ tự. Xào món nhạt mùi trước, món đậm sau, lau chảo giữa hai lần.
Bày món thẳng ra đĩa ăn. Không qua đĩa trung gian, bớt đồ rửa.
Hộp đựng đồ thừa cũng là hộp hâm. Chọn hộp dùng được lò vi sóng, hôm sau hâm luôn trong hộp.
Không để bồn rửa qua đêm. Một bồn đầy buổi sáng là khởi đầu mệt cho cả ngày.
Nghe nhạc hay sách nói khi dọn. Việc lặp lại sẽ nhẹ hơn khi có thứ để nghe.
Hỏi trợ lý một mâm ít nồi. Gõ vào ô hỏi trợ lý "bữa tối nhanh, ít nồi" để có gợi ý mâm gọn.
Thói quen nhỏ giữ được lâu. Rửa thớt ngay sau khi cắt là thói quen đầu tiên nên tập.
Bếp sạch không cần hoàn hảo. Chỉ cần đủ gọn để người nấu thấy muốn vào bếp lần sau.
