Hầu hết công thức viết cho bốn người, hầu hết bó rau ngoài chợ đủ cho bốn người, và nồi canh nhỏ nhất trong bếp cũng thường đủ cho bốn người. Nhà chỉ có hai vợ chồng, hoặc hai người ở chung, vì thế hay ăn đi ăn lại một món suốt mấy ngày, hoặc đổ bỏ phần dư.
Bài này không chia đôi công thức một cách máy móc. Nó gợi ý cách mua, cách nấu và cách cất sao cho hai người ăn đủ, ăn khác nhau mỗi bữa, mà bếp không thành nơi tích đồ thừa.
Định lượng cho hai người: bắt đầu từ cái bát, không từ công thức
Lấy bát cơm nhà mình làm thước đo. Hai người ăn mấy bát cơm một bữa thì món ăn kèm cũng tính theo đó, chứ không theo con số "khẩu phần" in trên công thức.
Một món mặn cho hai người thường là một đĩa nhỏ. Một bìa đậu hũ cỡ thường, hoặc một nắm nấm vừa lòng bàn tay mỗi người, là đủ cho một bữa ba món.
Một nồi canh hai bát là vừa. Nấu canh nhiều hơn thì phần dư thường bị bỏ, vì canh rau để qua bữa sau mất ngon và rau nhũn.
Một món rau là một nắm rau sống mỗi người. Rau lá teo đi rất nhiều khi nấu; nắm rau trông có vẻ nhiều lúc sống chỉ còn đĩa nhỏ khi chín.
Chia đôi công thức bốn người không phải lúc nào cũng đúng. Lượng nguyên liệu chia đôi được, nhưng thời gian kho, hầm và lượng nước thì không giảm một nửa theo.
Gia vị nêm từ ít tới nhiều. Chia đôi công thức mà vẫn đổ nguyên một muỗng gia vị là món mặn gấp đôi; nêm dần rồi nếm.
Ghi lại lượng thật nhà mình ăn hết. Sau vài tuần sẽ biết một bữa hai người cần bao nhiêu đậu, bao nhiêu rau, khỏi phải đoán mỗi lần đi chợ.
Hai người ăn khác nhau thì tính theo người ăn nhiều hơn. Một người ăn khoẻ, một người ăn ít — nấu theo người ăn nhiều, phần thừa nhỏ dễ tận dụng hơn phần thiếu.
Món chính một tô thì tính một tô một người. Bún, phở, mì xào là món dễ định lượng nhất cho nhà ít người vì mỗi người một phần riêng.
Ngày ăn nhẹ thì bỏ bớt một ô. Hai người không nhất thiết lúc nào cũng ba món; một món mặn và một bát canh rau là bữa tử tế.
Định lượng đạm theo người, không theo món. Mỗi người cần một phần đạm mỗi bữa, dù đạm nằm ở món mặn, món canh hay chia đều cả hai.
Nồi nhỏ giúp nấu đúng lượng. Một chiếc nồi một lít rưỡi và một chảo nhỏ khiến người nấu tự nhiên nấu vừa, khỏi lỡ tay nấu đầy nồi to.
Trợ lý thực đơn tính theo số người. Trên trợ lý thực đơn của AI Ẩm Thực, đặt số người là hai thì danh sách đi chợ và tiền chợ tính theo hai người.
Thà thiếu một chút rồi thêm món phụ. Một đĩa đậu bắp luộc hay dưa leo chấm tương làm nhanh trong năm phút, rẻ hơn đổ đi nửa nồi canh.
Mua nhỏ mà không tốn công đi chợ
Mua đậu hũ theo bữa, không theo tuần. Đậu hũ tươi nhanh chua; nhà hai người mua một hai bìa cho hai ngày là vừa.
Hỏi người bán chia bó rau. Nhiều sạp ở chợ sẵn lòng bán nửa bó hoặc bán theo lạng nếu hỏi, nhất là rau ăn lá.
Ưu tiên củ quả để được lâu. Bí đỏ, cà rốt, su hào, khoai, bắp cải cất được nhiều ngày, mua một lần dùng cho nhiều bữa.
Bí đỏ to thì chia ba phần ngay khi mua về. Một phần nấu canh, một phần hấp, một phần cất ngăn mát trong hộp kín, dùng trong vài ngày.
Nấm khô là nguồn vị tốt cho nhà ít người. Nấm hương, nấm mèo khô để được lâu, mỗi lần ngâm vài cái là đủ cho một món.
Đậu hạt khô mua ít, dùng dần. Đậu xanh, đậu đỏ khô cất kín nơi khô ráo; mỗi lần ngâm một nắm cho hai người.
Rau thơm mua một nhúm. Rau thơm héo nhanh nhất trong bếp; mua vừa cho món định làm, đừng mua bó to để dành.
Gom việc đi chợ thành hai lần một tuần. Đầu tuần mua củ quả và đồ khô, giữa tuần mua rau lá và đậu hũ tươi.
Danh sách đi chợ theo thực đơn. Có thực đơn ba bốn ngày thì có danh sách chính xác, khỏi mua theo cảm hứng rồi để hỏng.
Gia vị mua chai nhỏ. Nhà hai người dùng nước tương, dầu, giấm chậm; chai nhỏ dùng hết trước khi mất mùi.
Đồ đông lạnh dùng có chọn lọc. Đậu Hà Lan, bắp hạt đông lạnh tiện cho nhà ít người, dùng bao nhiêu lấy bấy nhiêu.
Không mua nhiều chỉ vì đang rẻ. Thùng rau rẻ mà hai người ăn không kịp là thùng rau đắt nhất tuần.
Ghi lại thứ hay bị bỏ. Thứ gì tuần nào cũng bị vứt một phần thì lần sau mua ít hơn hoặc thôi không mua.
Tủ lạnh nhìn thấy được thì ít quên. Hộp trong suốt và để đồ cần dùng trước ra phía ngoài giúp nhà ít người không quên đồ ở đáy tủ.
Nấu phần nền một lần, biến thành hai bữa khác nhau
Phần nền là thứ chưa thành món. Đậu hũ chiên vàng, nấm xào chín tới, nồi nước dùng rau củ, nồi đậu luộc — chưa nêm theo một món cụ thể nào.
Đậu hũ chiên một lần, hai món. Bữa đầu rim sốt cà, bữa sau xào sả ớt hoặc kho nấm; cùng phần nền mà hai vị khác hẳn.
Nồi nước dùng rau củ, hai món nước. Bữa đầu nấu canh rau, bữa sau thành nước bún hay nước lẩu nhỏ cho hai người.
Nấm xào chín tới, hai cách dùng. Một nửa ăn với cơm, một nửa trộn mì hoặc cuốn bánh tráng hôm sau.
Đậu xanh nấu nhừ, hai hướng. Một phần nấu chè, một phần làm nhân xôi hoặc trộn cháo buổi sáng.
Cơm nấu dư có chủ đích. Nấu dư một bát cơm để hôm sau làm cơm chiên — nhưng phải cất tủ lạnh trong vòng một giờ sau khi nguội.
Rau củ luộc một nồi, hai món. Bữa đầu chấm kho quẹt chay, bữa sau xào nhanh với nước tương hoặc trộn gỏi.
Nêm nhạt ở phần nền. Phần nền nêm nhạt để hôm sau còn chỗ đổi vị; nêm đậm từ đầu thì chỉ còn một hướng.
Không biến món đã hoàn chỉnh thành món khác mãi. Đồ đã nấu xong ăn hai bữa là tối đa; hâm đi hâm lại nhiều lần vừa mất ngon vừa kém an toàn.
Ghi trên hộp phần nền đã nấu ngày nào. Hai người dễ quên hộp nào nấu hôm nào; một dòng chữ trên nắp hộp là đủ.
Lên thực đơn theo cặp ngày. Thứ Hai và thứ Ba dùng chung phần nền đậu hũ, thứ Tư và thứ Năm dùng chung phần nền nấm — dễ nhớ, dễ mua.
Cặp ngày nên đổi nhóm món. Hôm trước ăn kho thì hôm sau xào hoặc nấu nước, để bữa thứ hai không có cảm giác ăn lại.
Đổi vùng miền giữa hai bữa. Phần nền đậu hũ hôm nay sốt cà kiểu Bắc, ngày mai sốt me kiểu Nam.
Trợ lý "Tủ lạnh còn gì nấu nấy" hợp với bữa thứ hai. Đánh dấu phần nền còn lại trong tủ, trợ lý gợi ý món nấu được ngay từ đó.
Cất đồ dư cho đúng, để bữa sau vẫn ngon
Đồ chín để ngoài không quá hai giờ. Trời nóng thì không quá một giờ; nhà hai người hay ngồi ăn lâu rồi quên cất, đây là chỗ dễ hỏng nhất.
Chia phần trước khi cất. Cất thành hộp nhỏ đủ một bữa, khỏi phải hâm cả nồi to rồi lại cất phần còn lại.
Hâm một lần cho thật nóng. Phần nào đã hâm thì ăn hết, không cất lại để hâm lần nữa.
Canh rau ăn trong ngày. Canh rau lá để qua đêm mất màu, mất ngon; nấu vừa đủ là cách cất tốt nhất.
Món kho để được lâu hơn món xào. Đồ kho ngấm hơn sau một đêm trong ngăn mát, hợp làm món cho bữa thứ hai.
Món chiên giòn không hợp để dành. Đậu chiên giòn để qua đêm sẽ mềm; nếu định ăn hai bữa thì bữa sau nên rim sốt.
Hộp kín, ghi ngày, để ngăn mát. Hộp hở để chung tủ dễ ám mùi và khô mặt món.
Ngăn đá cho phần nền dùng chậm. Nước dùng rau củ, đậu luộc, nhân chả giò để ngăn đá được lâu hơn, rã đông trong ngăn mát từ tối hôm trước.
Đậu hũ tươi chưa dùng ngâm nước sạch. Ngâm ngập nước trong hộp kín, ngăn mát, thay nước hằng ngày; có mùi chua hay nhớt thì bỏ.
Thấy mốc thì bỏ cả hũ. Tương, chao, dưa có mốc thì bỏ, không hớt lớp mốc rồi dùng tiếp.
Rau đã cắt cất riêng với rau chưa cắt. Rau đã cắt héo nhanh, nên dùng trước; rau nguyên bó để được lâu hơn.
Không để đồ dư quá ba ngày. Dù trong tủ lạnh, đồ chín để lâu vẫn kém an toàn; nhà hai người nên đặt mốc ba ngày cho mọi hộp.
Bữa dọn tủ cuối tuần. Một bữa cuối tuần dành ăn hết các hộp nhỏ còn lại là cách đơn giản nhất để tủ không đầy đồ cũ.
Không tiếc đồ đã nghi ngờ. Mùi lạ, nhớt, sủi bọt là bỏ, dù chỉ còn một hai thìa.
Mâm hai người vẫn có thể đủ ba món
Ba món nhỏ thay vì hai món to. Ba đĩa nhỏ cho cảm giác mâm cơm đầy đủ hơn hai đĩa to, mà tổng lượng không nhiều hơn.
Một món dùng chung chảo với món khác. Xào rau ngay trong chảo vừa chiên đậu, bớt một lần rửa và tận dụng chút dầu thơm.
Món rau có thể là món sống. Dưa leo, rau sống, cà chua thái lát chấm tương là món rau không tốn công nấu.
Canh nhanh từ nước dùng sẵn. Có nước dùng cất sẵn thì canh rau cho hai người chỉ mất mười phút.
Món mặn làm trung tâm. Chọn món mặn trước, canh và rau đi theo — cách dựng mâm giống nhà đông người, chỉ nhỏ hơn.
Không ép đủ ba món mỗi bữa. Ngày mệt thì một tô bún chay hay đĩa cơm chiên rau củ là đủ cho hai người.
Tráng miệng là trái cây có sẵn. Một quả chuối, vài lát dưa hấu là tráng miệng không tốn công nấu.
Mâm đẹp giúp ăn ngon. Hai người ăn với nhau càng nên bày gọn: đĩa nhỏ, bát vừa, khăn sạch — bữa cơm thành lúc nghỉ ngơi.
Một món quen, một món mới. Mâm nào cũng có một món chắc ăn, món mới thử dần, ít khi cả bữa thất bại.
Đổi người nấu theo ngày. Hai người thay nhau nấu thì mỗi người chỉ lo vài bữa một tuần, và thực đơn cũng đa dạng hơn.
Người không nấu lo phần rửa. Chia việc rõ ràng giúp bữa tối không thành gánh nặng của một người.
Trợ lý lên mâm cho đúng số người. Chọn dịp "Mâm cơm chay gia đình" và đặt hai người, trợ lý lên mâm ba món kèm lịch nấu song song.
Đổi mâm khi thấy lặp. Bấm "Đổi mâm khác" trên trợ lý để lấy ý tưởng mới khi cả hai đã ngán món quen.
Bữa tối là lúc hai người gặp nhau. Bớt được việc nghĩ món và việc đổ bỏ thì còn thời gian để ăn chậm và nói chuyện.
Một tuần mẫu theo kiểu cặp ngày
Chủ nhật nấu phần nền. Một nồi nước dùng rau củ, đậu hũ chiên vàng, đậu xanh nấu nhừ, một hộp nấm xào chín tới.
Thứ Hai dùng đậu hũ rim sốt cà. Ăn cùng canh rau ngót từ nước dùng sẵn và rau muống luộc.
Thứ Ba dùng đậu hũ kho nấm. Cùng phần nền đậu, đổi sang vị kho đậm; canh bí xanh cho thanh.
Thứ Tư đổi nhóm đạm sang nấm. Nấm xào chín tới trộn mì hoặc ăn cơm, kèm canh cải ngọt gừng.
Thứ Năm nấm cuốn bánh tráng. Phần nấm còn lại cuốn với bún, rau sống, chấm tương — bữa mát và nhẹ.
Thứ Sáu là bữa dọn tủ. Gom các hộp nhỏ còn lại, thêm một món rau tươi là thành mâm.
Thứ Bảy nấu một món ngon hơn ngày thường. Ngày rảnh để thử món mới hoặc nấu một nồi bún nhỏ cho hai người.
Bữa sáng dùng đậu xanh nấu sẵn. Cháo đậu xanh hoặc xôi đậu xanh cho những sáng vội.
Rau lá mua lần hai vào giữa tuần. Thứ Tư ghé chợ mua rau lá và đậu hũ tươi cho nửa tuần sau.
Ngày rằm, mùng một thì đổi món sang thuần chay. Nhà giữ lệ không dùng hành tỏi thì xem trước ngày trên Lịch ăn chay và nấu theo.
Một bữa ăn ngoài cũng được tính. Nếu biết trước có bữa ăn ngoài thì bỏ bớt nguyên liệu cho bữa đó khỏi danh sách đi chợ.
Mẫu này chỉ là khung. Mỗi nhà thay món theo khẩu vị; điều giữ lại là nhịp nấu phần nền và dùng theo cặp ngày.
Ghi lại những cặp món thành công. Cặp nào cả hai thích thì lặp lại các tuần sau, cặp nào nhàm thì đổi.
Sau vài tuần, việc nấu tự nhiên nhẹ hơn. Mua đúng, nấu đúng, ít đổ bỏ — nhà hai người không còn phải chọn giữa cực và thừa.
