Nhiều nhà đã cẩn thận bỏ hẳn đậu phộng, đậu nành hay gluten khỏi món của người dị ứng, nhưng vẫn dùng chung cái cối, cái chảo, nồi dầu chiên. Một chút vụn còn bám lại là đủ làm mọi cẩn thận ở công thức thành vô ích, với người bị dị ứng nặng.
Nhiễm chéo là khi chất gây dị ứng đi từ món này sang món khác qua dụng cụ, tay, mặt bếp hay dầu. Bài này nói những chỗ hay xảy ra nhất trong bếp chay và cách sắp xếp để giảm. Mức độ cần cẩn thận do bác sĩ cho biết theo từng người.
Nhiễm chéo xảy ra ở đâu
Dầu chiên dùng lại. Dầu đã chiên đồ tẩm bột mì hay đậu phộng mang theo vụn và mùi sang mẻ sau.
Cối giã. Đậu phộng, mè giã xong bám vào khe cối rất khó rửa hết.
Thớt gỗ. Khe thớt giữ vụn và dầu.
Muôi, thìa dùng chung. Một chiếc thìa khuấy nồi này rồi nếm nồi kia.
Nồi luộc chung. Nước luộc mì lúa mì dùng tiếp để trụng bún.
Chảo rang. Chảo rang đậu phộng xong dùng xào rau.
Mặt bếp. Bột mì bay, vụn đậu rơi vãi.
Tay người nấu. Bóc đậu phộng xong cuốn gỏi cuốn mà chưa rửa tay.
Hộp đựng không nhãn. Hũ bột mì và bột năng trông giống nhau.
Mâm cơm chung. Đũa gắp món có hạt rồi gắp món khác.
Máy xay. Xay sữa hạt xong xay sinh tố cho người dị ứng hạt.
Lò nướng. Vụn bánh mì, vụn hạt rơi dưới đáy lò.
Khăn lau. Khăn lau chảo đậu phộng dùng lau bát.
Không phải ai cũng cần cẩn thận như nhau. Bác sĩ sẽ cho biết người dị ứng cần tránh nhiễm chéo tới mức nào.
Dụng cụ riêng, đánh dấu rõ
Một bộ dụng cụ riêng cho người dị ứng. Thớt, dao, muôi, chảo nhỏ — đủ để nấu một món.
Chọn màu khác hẳn. Thớt, muôi màu riêng giúp ai cũng nhận ra, kể cả khách vào bếp.
Ưu tiên thớt nhựa dễ rửa. Thớt gỗ có khe giữ vụn lâu hơn.
Cối giã riêng hoặc không giã hạt. Nhà có người dị ứng đậu phộng nặng thì mua đậu đã giã sẵn cho người khác, khỏi giã ở nhà.
Máy xay rửa kỹ hoặc dùng riêng. Tháo lưỡi dao ra rửa, phần khe kẹt nhiều nhất.
Hộp cơm riêng. Đánh dấu hộp của người dị ứng.
Cất dụng cụ riêng một chỗ. Không để lẫn với dụng cụ chung.
Rửa riêng hoặc rửa trước. Rửa dụng cụ của người dị ứng trước bằng nước rửa sạch.
Khăn lau riêng. Khăn lau bát khác khăn lau chảo.
Thay dụng cụ khi trầy xước nhiều. Vết xước giữ thức ăn cũ.
Bếp nhỏ dùng thứ tự thay dụng cụ riêng. Không đủ chỗ cho hai bộ thì nấu món của người dị ứng trước, bằng dụng cụ vừa rửa sạch.
Báo khách và người giúp việc. Ai vào bếp cũng cần biết quy tắc.
Ghi quy tắc lên tủ. Một tờ giấy nhỏ nhắc những việc không được làm.
Kiểm lại định kỳ. Thói quen cũ dễ quay lại sau vài tuần.
Dầu chiên và nồi nước
Dầu chiên riêng là quan trọng nhất. Dầu đã chiên đồ có chất gây dị ứng không dùng cho đồ của người dị ứng.
Chiên đồ an toàn trước. Nếu chỉ có một chảo dầu, chiên món của người dị ứng trước rồi mới chiên món khác.
Không đổ dầu cũ lẫn vào dầu mới. Dầu cũ mang theo cặn và chất của lần trước.
Bỏ dầu đã chiên nhiều lần. Dầu sẫm màu, có mùi thì bỏ, kể cả không ai dị ứng.
Nồi luộc riêng. Bún gạo không trụng trong nồi vừa luộc mì lúa mì.
Nồi nước dùng riêng. Người tránh nấm thì không dùng chung nồi nước dùng ninh nấm.
Muôi riêng cho từng nồi. Đặt muôi trên đĩa riêng cạnh từng nồi.
Hấp riêng xửng. Món có hạt nhỏ giọt xuống món dưới khi hấp chồng.
Không hấp chồng món có chất gây dị ứng lên trên. Nếu phải hấp chung, món an toàn để tầng trên.
Lò nướng lót giấy nướng mới. Mỗi lần nướng đồ cho người dị ứng.
Không dùng chung chảo rang. Chảo rang đậu phộng có lớp dầu bám.
Không đổ nước vào chảo dầu đang cháy. Tắt bếp, đậy vung kín — an toàn bếp vẫn là trước hết.
Ghi nhãn chai dầu. Dầu đã dùng cho món gì, dùng cho ai.
Không tiếc dầu. Một chai dầu rẻ hơn rất nhiều so với rủi ro.
Thứ tự nấu và dọn mâm
Nấu món an toàn trước tiên. Bếp, dụng cụ và tay còn sạch.
Đậy và cất món an toàn ngay. Đậy nắp, để xa khu vực nấu món còn lại.
Rửa tay giữa các món. Nhất là sau khi đụng vào thứ gây dị ứng.
Lau mặt bếp giữa các món. Lau bằng khăn sạch, nước rửa.
Bày món an toàn riêng. Đĩa riêng, muôi riêng, đặt gần người dị ứng.
Món có chất gây dị ứng đặt xa. Đầu kia mâm, có muôi riêng.
Nước chấm chia chén riêng. Không chấm chung một chén.
Múc phần người dị ứng trước. Trước khi ai khác gắp vào.
Nhắc người lớn, trẻ con. Đũa đã gắp món có hạt không gắp sang món an toàn.
Tiệc đông người thì ghi bảng nhỏ. Đặt thẻ ghi món có đậu phộng, đậu nành, gluten, nấm.
Đồ thừa cất riêng. Hộp có nhãn, không đổ chung.
Hâm lại riêng. Không hâm chung nồi với món khác.
Khó thở, sưng môi, sưng họng là cấp cứu. Gọi 115 hoặc đưa tới cơ sở cấp cứu gần nhất ngay; bài này chỉ nói chuyện nấu ăn, không hướng dẫn xử trí phản ứng.
Kế hoạch riêng do bác sĩ lập. Người có tiền sử phản ứng nặng thường được dặn cách xử trí riêng; cả nhà nên biết.
Cất trữ và đi chợ
Hộp đựng có nhãn rõ. Bột gạo, bột năng, bột mì ghi tên bằng chữ to.
Ngăn riêng trong tủ. Đồ an toàn cho người dị ứng để một ngăn, trên cao.
Đồ có chất gây dị ứng để ngăn dưới. Tránh rơi vãi xuống đồ an toàn.
Đậy kín mọi hũ hạt. Vụn hạt dễ rơi lẫn.
Không san chiết sang hộp không nhãn. Mất thông tin thành phần của bao bì gốc.
Giữ lại bao bì hoặc chụp nhãn. Khi san ra hộp, giữ ảnh nhãn để tra lại.
Đọc nhãn khi mua. Mỗi lần mua, vì công thức có thể đổi.
Mua từ nơi có nhãn rõ. Hàng không nhãn thì không biết có gì trong đó.
Để ý dòng "có thể chứa". Bác sĩ cho biết người dị ứng có cần tránh không.
Gói đồ riêng khi đi chợ. Túi đậu phộng không bỏ chung với rau ăn sống.
Kiểm hạn dùng. Đồ hết hạn bỏ, không tiếc.
Thấy mốc thì bỏ cả. Tương, chao, đồ khô có mốc thì bỏ cả hũ.
Danh sách đi chợ đánh dấu chất cần tránh. Trợ lý thực đơn trên trang khi chọn "Tránh" sẽ cho danh sách đi chợ không có thứ đó.
Ghi nơi mua quen thuộc đã tin được. Nhưng vẫn đọc nhãn mỗi lần.
Rửa dọn và giữ thói quen
Nước rửa và nước ấm. Rửa kỹ dụng cụ sau khi dùng với chất gây dị ứng.
Chà khe và góc. Lưỡi dao xay, khe cối, mép chảo là chỗ hay sót.
Lau mặt bếp sau mỗi bữa. Không để vụn qua bữa sau.
Giặt khăn lau thường xuyên. Khăn bẩn mang chất từ nơi này sang nơi khác.
Rửa tay trước khi nấu. Thói quen đơn giản nhất.
Dạy trẻ trong nhà. Trẻ lớn biết không đưa đồ ăn có hạt vào khu vực của anh chị em dị ứng.
Ôn lại quy tắc với người mới. Người giúp việc, họ hàng đến chơi.
Không làm người dị ứng thấy mình là gánh nặng. Sắp xếp bếp là việc của cả nhà, nói nhẹ nhàng.
Chọn món chung an toàn càng nhiều càng tốt. Bớt việc phải nấu riêng.
Ghi lại lỗi đã suýt xảy ra. Để cả nhà rút kinh nghiệm.
Cập nhật khi bác sĩ dặn mới. Mức độ dị ứng có thể thay đổi theo thời gian.
Kiểm tủ định kỳ. Bỏ đồ không rõ nguồn gốc, đồ hết hạn.
Dùng trợ lý để giảm việc nghĩ. Ô hỏi trợ lý trên trang hiểu câu như "nhà có người dị ứng đậu phộng, 4 người ăn tối".
Cẩn thận đều đặn quan trọng hơn cẩn thận một lần. Thói quen nhỏ mỗi ngày giữ an toàn lâu dài.
