Người đi làm cả tuần thường chỉ có một buổi sáng cuối tuần để đi chợ. Mua một lần cho bảy ngày thì được, nhưng nếu không tính thứ tự, tới thứ Năm rau đã héo, nấm đã nhớt, và bữa cuối tuần lại phải chạy ra chợ.
Bí quyết không nằm ở mua nhiều, mà ở chia nguyên liệu theo độ bền và xếp món theo đó. Bài này đi qua từng nhóm nguyên liệu chay: cái nào nấu trước, cái nào để được, cất ra sao cho lâu tươi.
Chia nguyên liệu theo độ bền
Nhóm hỏng nhanh: dùng trong hai ba ngày đầu. Rau lá mềm, nấm rơm, đậu hũ non, giá đỗ, rau thơm.
Nhóm trung bình: dùng giữa tuần. Đậu hũ trắng ngâm nước, nấm đùi gà, cải thảo, bông cải, đậu que, cà chua.
Nhóm bền: để được cả tuần hoặc hơn. Bí đỏ, khoai lang, khoai tây, cà rốt, su hào, bắp cải nguyên bắp.
Nhóm khô: để được nhiều tháng. Nấm khô, miến, bún khô, đậu hạt, gạo, đậu phộng, tàu hũ ky khô.
Nhóm đông lạnh: dự phòng. Nước dùng rau củ nấu sẵn, đậu hũ chiên chia hộp, bắp hạt.
Ghi nhóm cạnh từng dòng danh sách. Nhìn danh sách là biết món nào phải nấu đầu tuần.
Nấm rơm là thứ hỏng nhanh nhất. Mua thì nên nấu trong một hai ngày, để lâu là nở dù và nhớt.
Giá đỗ cũng rất nhanh hỏng. Mua cho bữa đầu tuần, không để tới cuối tuần.
Đậu hũ có hạn dùng ngắn. Ngâm nước sạch, đậy kín trong ngăn mát, thay nước mỗi ngày và dùng trong vài ngày.
Rau ngót, rau muống héo trong vài ngày. Xếp vào món ngày đầu hoặc ngày thứ hai.
Cải thảo, bắp cải bền hơn rau lá mềm. Bóc lá ngoài dùng dần, phần lõi giữ được lâu.
Củ quả không cần tủ lạnh. Nơi khô thoáng, tránh nắng là đủ cho khoai, bí, hành củ.
Cà chua chín để ngoài, cà chua xanh để chín dần. Mua lẫn hai loại thì cuối tuần vẫn có cà chua chín.
Biết độ bền là biết thứ tự nấu. Đây là gốc của mọi kế hoạch đi chợ một lần.
Xếp món theo độ bền nguyên liệu
Thứ Hai, thứ Ba dùng nhóm hỏng nhanh. Canh rau ngót nấm rơm, giá xào, đậu hũ non hấp nấu ngay đầu tuần.
Giữa tuần dùng nhóm trung bình. Đậu hũ sốt cà, cải thảo xào nấm đùi gà, bông cải xào cà rốt.
Cuối tuần dùng nhóm bền. Canh bí đỏ, khoai lang luộc, su hào xào, cà ri chay.
Ngày cuối dựa vào đồ khô. Miến xào nấm mèo, chè đậu đỏ, món từ nấm khô.
Một món có nhiều nhóm thì theo nhóm yếu nhất. Món có cả nấm rơm và bí đỏ thì nấu theo ngày của nấm rơm.
Đổi chỗ món thì kiểm nguyên liệu. Đẩy món đầu tuần ra cuối tuần là lúc rau hay bị héo.
Xếp món chiên vào ngày có thời gian. Chiên đậu, chả giò tốn công dọn hơn, hợp ngày nghỉ.
Ngày bận dùng món từ củ quả đã sơ chế. Cà rốt, su hào gọt sẵn từ Chủ nhật là nấu được ngay.
Trợ lý thực đơn giúp xếp nhanh. Mỗi mâm trợ lý gợi ý có danh sách nguyên liệu; đặt mâm có rau lá lên đầu tuần.
Ô hỏi trợ lý nhận câu tự nhiên. Gõ "nấu nhanh 20 phút, có bí đỏ và cà rốt" để trợ lý dựng mâm từ thứ đang còn.
Chừa một bữa dọn tủ. Bữa cuối tuần dùng hết thứ còn sót lại.
Không ép đủ bảy ngày nấu ở nhà. Nếu có bữa ăn ngoài thì bỏ bớt nguyên liệu tương ứng.
Ghi thực đơn tuần cạnh tủ lạnh. Ai nấu cũng biết nguyên liệu nào dành cho ngày nào.
Thứ tự này áp dụng cả siêu thị lẫn chợ. Độ bền là của nguyên liệu, không phụ thuộc nơi mua.
Mua theo thứ tự để giữ tươi
Mua đồ khô và đồ bền trước. Không sợ dập, để dưới đáy túi.
Mua củ quả nặng ở lượt giữa. Bí đỏ, khoai đặt dưới đồ mềm.
Mua đậu hũ, nấm, rau lá sau cùng. Ít thời gian trong túi nóng thì tươi lâu hơn.
Chọn đậu hũ còn mát tay. Đậu hũ mua về nên vào tủ lạnh càng sớm càng tốt.
Chọn nấm còn búp, khô ráo. Nấm ướt nhớt ngay từ lúc mua thì không để được tới giữa tuần.
Chọn rau lá còn cứng cuống. Rau đã héo ngoài chợ thì về nhà càng nhanh hỏng.
Mua cà chua lẫn chín và ương. Ăn dần được cả tuần.
Mang túi giữ lạnh vào mùa nóng. Đi chợ xa hoặc trời nóng thì túi giữ lạnh giữ đậu hũ, nấm tốt hơn hẳn.
Đừng để đồ trong xe lâu. Về nhà là mang lên bếp ngay, không ghé nơi khác.
Không mua dư nhóm hỏng nhanh. Rau lá, nấm rơm dư là gần như chắc chắn phải bỏ.
Mua dư được ở nhóm bền. Thêm một quả bí, vài củ khoai làm dự phòng không sao.
Đồ khô mua khi gần hết. Tủ đồ khô không cần chất đầy, chỉ cần không bao giờ hết thứ cơ bản.
Hỏi người bán cách chọn nếu chưa rành. Người bán rau thường chỉ cách chọn quả nào để lâu được.
Ghi lại thứ hỏng trước hạn. Lần sau mua ít đi hoặc chuyển sang đợt mua giữa tuần.
Cất từng nhóm cho đúng
Rau lá: không rửa, bọc giấy, để ngăn rau. Rửa trước khi cất làm rau đọng nước, nhanh úng.
Rau thơm: cắm gốc vào cốc nước hoặc bọc giấy ẩm. Để ngăn mát, giữ được lâu hơn để trần.
Nấm tươi: túi giấy hoặc hộp lót giấy. Không để trong túi ni lông buộc kín.
Đậu hũ: hộp kín ngập nước sạch. Thay nước mỗi ngày; có mùi chua hay nhớt thì bỏ.
Đậu hũ chiên sẵn: hộp kín ngăn mát hoặc ngăn đá. Ngăn đá giữ được lâu hơn, rã đông trong ngăn mát.
Giá đỗ: hộp kín, dùng sớm. Có thể ngâm trong nước lạnh đậy kín nhưng vẫn nên dùng trong một hai ngày.
Cà rốt, su hào: túi có lỗ thoáng trong ngăn rau. Cắt bỏ lá cà rốt để củ không bị hút nước.
Bí đỏ nguyên quả: nơi khô thoáng. Đã cắt thì bọc kín phần cắt, để ngăn mát và dùng trong vài ngày.
Khoai tây: nơi tối, khô. Tránh ánh sáng để không mọc mầm, không xanh vỏ; khoai mọc mầm hay xanh nhiều thì bỏ.
Khoai lang: nơi thoáng, không cho tủ lạnh. Tủ lạnh làm khoai lang cứng lõi khi nấu.
Đồ khô: hộp kín, nơi khô. Đậu hạt, đậu phộng để ẩm dễ mốc; thấy mốc là bỏ, không chọn lại.
Không xếp tủ lạnh quá chật. Khí lạnh không lưu thông thì đồ ở giữa nhanh hỏng.
Đồ cũ ra trước, đồ mới vào sau. Xếp đồ mới vào phía trong, đồ cũ ra phía ngoài để dùng trước.
Ghi ngày lên hộp đồ đã mở. Hộp đậu hũ, hũ tương mở ra ngày nào ghi ngày đó.
Sơ chế một lần để cả tuần nhẹ việc
Gọt và cắt củ quả bền. Cà rốt, su hào, bí đỏ cắt sẵn cho ba bốn ngày đầu, hộp kín ngăn mát.
Ngâm và luộc đậu hạt. Đậu đỏ, đậu xanh nấu chín một mẻ, chia hộp để ngăn mát vài ngày hoặc ngăn đá lâu hơn.
Nấu một nồi nước dùng rau củ. Dùng cho canh, món kho cả tuần; chia hộp đông lạnh phần sau.
Chiên đậu hũ một mẻ. Đậu chiên sẵn dùng cho món sốt, món kho trong vài ngày.
Pha sẵn nước sốt. Sốt cà, nước tương pha, kho quẹt chay đựng hũ kín.
Không sơ chế rau lá. Cắt sẵn rau lá là dập nhanh, chỉ nhặt và cắt lúc nấu.
Không cắt sẵn nấm. Nấm cắt rồi chảy nước, thâm nhanh.
Ngâm nấm khô trước ngày nấu. Nấm hương, nấm mèo ngâm từ tối hôm trước; nước ngâm nấm hương dùng làm nước dùng.
Nấu sẵn món kho cho hai ngày đầu. Món kho ngấm hơn sau một đêm.
Không nấu sẵn quá ba bốn ngày. Đồ chín để lâu trong tủ lạnh vẫn kém ngon và kém an toàn.
Để nguội nhanh rồi cất. Đồ chín cất tủ lạnh trong vòng một tiếng, chia hộp nhỏ để nguội nhanh.
Ghi ngày nấu lên hộp. Hộp nào nấu trước dùng trước.
Rủ người nhà cùng làm. Một buổi sơ chế có hai người làm nhanh gấp đôi.
Sơ chế là để nấu nhanh, không phải nấu thay. Bữa vẫn nấu tươi, chỉ là bớt phần gọt rửa.
Khi kế hoạch lệch giữa tuần
Rau héo sớm hơn dự tính. Chuyển rau sang món nấu canh hoặc xào ngay hôm đó, đừng để thêm.
Có bữa ăn ngoài bất ngờ. Đẩy món của bữa đó sang hôm sau nếu nguyên liệu còn bền, không thì nấu sớm hơn.
Có khách bất ngờ. Dùng đồ khô và đồ đông lạnh dự phòng để thêm món.
Nguyên liệu có dấu hiệu hỏng. Đậu hũ chua, nấm nhớt, rau úng thì bỏ, không cố nấu.
Thấy mốc ở đồ khô thì bỏ cả gói. Đậu phộng, đậu hạt có mốc không chọn lại phần trông còn tốt.
Còn dư nhiều cuối tuần. Nấu món dọn tủ: cơm chiên, canh thập cẩm, miến xào.
Thiếu một thứ nhỏ. Dùng thứ thay thế đã ghi sẵn thay vì chạy ra chợ.
Hỏi trợ lý khi bí. Gõ thứ còn lại vào ô hỏi trợ lý để xem món nào gần đủ nguyên liệu nhất.
Ghi lại lý do lệch. Tuần sau chỉnh lượng mua hoặc đổi thứ tự món.
Chấp nhận đợt mua phụ giữa tuần. Một lượt mua rau lá giữa tuần là cách chắc chắn nhất cho bữa cuối tuần tươi.
Đồ đông lạnh rã đông trong ngăn mát. Không rã đông ở nhiệt độ phòng cả buổi.
Đồ đã rã đông không cấp đông lại. Rã ra bao nhiêu thì nấu bấy nhiêu.
Bữa cuối tuần không đẹp như dự tính cũng không sao. Mục tiêu là cả tuần đủ bữa với một lần đi chợ, không phải bảy mâm hoàn hảo.
Vài tuần sẽ quen nhịp. Biết nhà mình dùng bao nhiêu, thứ gì hay thừa, là lúc kế hoạch chạy trơn.
