Trẻ ít khi ăn rau chỉ vì được bảo rau tốt. Nhưng một đứa trẻ tự tay chọn bó cải ngoài chợ, tự đếm tiền trả, rồi về nhà nhìn bó cải đó thành đĩa rau xào, thường sẽ muốn nếm thử.
Dẫn trẻ đi chợ cần chuẩn bị một chút để buổi chợ không thành một chuỗi "con muốn mua cái này". Bài này nói cách giao việc theo tuổi, những điều trẻ học được, và giữ an toàn ở nơi đông người — mà không cần dùng đồ ngọt làm phần thưởng.
Chuẩn bị trước khi ra khỏi nhà
Nói trước kế hoạch buổi chợ. Đi chợ để mua gì, đi bao lâu, con sẽ giúp việc gì.
Cho trẻ xem danh sách đi chợ. Trẻ biết chữ thì đọc cùng, trẻ chưa biết chữ thì vẽ hình đơn giản.
Giao trước một hai việc cụ thể. Chọn cà chua, đếm số bìa đậu hũ, cầm túi rau.
Thoả thuận trước về đồ ngoài danh sách. Nói rõ hôm nay chỉ mua những gì đã ghi, có thể chọn thêm một loại trái cây.
Không hứa kẹo khi ngoan. Đi chợ là việc của cả nhà, không phải nhiệm vụ đổi lấy phần thưởng ngọt.
Cho trẻ ăn nhẹ trước khi đi. Trẻ đói dễ mệt và đòi mua đồ ăn vặt.
Chọn giờ chợ thưa. Chợ sáng sớm hay giữa buổi đỡ đông, trẻ dễ quan sát hơn.
Mặc đồ và giày thoải mái. Chợ ướt, trơn, cần giày bám tốt.
Dặn quy tắc an toàn. Luôn đi cạnh người lớn, không tự chạy đi, lạc thì đứng yên tại chỗ.
Ghi số điện thoại người lớn cho trẻ lớn. Trẻ đã biết đọc số thì cho thuộc hoặc mang theo.
Mang giỏ nhỏ riêng cho trẻ. Trẻ có giỏ của mình thì thích tham gia hơn.
Đi chợ ngắn trong lần đầu. Hai mươi ba mươi phút là đủ với trẻ nhỏ.
Người lớn không vội. Buổi chợ có trẻ sẽ lâu hơn bình thường, chọn hôm có thời gian.
Mục tiêu là làm quen, không phải học thuộc. Trẻ nhớ được tên hai ba loại rau mới đã là một buổi tốt.
Giao việc theo tuổi
Trẻ ba bốn tuổi: nhìn và gọi tên. Chỉ cho trẻ màu đỏ của cà chua, màu cam của cà rốt, gọi tên từng thứ.
Trẻ ba bốn tuổi: cầm đồ nhẹ. Một túi rau nhỏ hay vài quả chanh.
Trẻ năm sáu tuổi: chọn theo màu và hình. Tìm ba quả cà chua đỏ đều, không dập.
Trẻ năm sáu tuổi: đếm số lượng. Đếm đủ bốn củ cà rốt cho vào túi.
Trẻ bảy chín tuổi: đọc danh sách và gạch. Trẻ cầm danh sách, mua xong món nào gạch món đó.
Trẻ bảy chín tuổi: đưa tiền và nhận tiền thừa. Người lớn đứng cạnh, trẻ tự đếm.
Trẻ lớn hơn: tự chọn rau cho một món. Giao "chọn rau cho món canh hôm nay", trẻ tự quyết định.
Trẻ lớn hơn: so sánh hai sạp. Nhìn rau sạp nào tươi hơn, giải thích vì sao.
Tuổi teen: tự đi một khu chợ. Ở chợ quen, trẻ lớn có thể tự mua một khu trong lúc người lớn mua khu khác.
Không giao việc quá sức. Xách nặng, chen chúc đông người không hợp trẻ nhỏ.
Khen việc làm, không khen ăn. Khen trẻ chọn cà chua giỏi, không gắn với việc phải ăn hết.
Để trẻ sai và sửa nhẹ nhàng. Chọn nhầm quả dập thì chỉ chỗ dập, cùng chọn lại.
Mỗi lần thêm một việc mới. Trẻ lớn dần trách nhiệm theo từng buổi chợ.
Không so sánh với anh chị em. Mỗi trẻ có việc hợp với mình.
Những điều trẻ học được ở chợ
Tên và hình dáng rau củ thật. Trẻ thành phố nhiều khi chỉ thấy rau đã nấu trong đĩa.
Rau củ theo mùa. Mùa này có rau gì nhiều, rau gì không có — bài học thiên nhiên tự nhiên.
Cách nhận biết đồ tươi. Rau cứng cuống, củ chắc tay, nấm còn búp.
Đậu hũ, nấm là món đạm của bữa chay. Trẻ hiểu bữa ăn có nhiều nhóm thực phẩm khác nhau.
Tiền và giá trị. Đếm tiền, nhận tiền thừa, hiểu mua bao nhiêu là đủ.
Lập kế hoạch. Danh sách đi chợ dạy trẻ chuẩn bị trước, làm theo thứ tự.
Không lãng phí. Mua vừa đủ, không mua thứ không dùng.
Giao tiếp lịch sự. Chào người bán, cảm ơn, hỏi giá nhẹ nhàng.
Tôn trọng người lao động. Thấy người bán dậy sớm, xếp hàng, trẻ hiểu thức ăn đến từ công sức của nhiều người.
Từ chợ tới mâm cơm. Rau mua sáng nay thành đĩa rau trưa nay — chuỗi này giúp trẻ quý bữa ăn hơn.
Vệ sinh. Rửa tay sau khi đi chợ, rau phải rửa kỹ trước khi nấu.
Ra quyết định nhỏ. Chọn giữa cải ngọt và rau muống cho bữa tối là một quyết định thật.
Kiên nhẫn. Chờ người bán cân, chờ tới lượt.
Tò mò. Trẻ hỏi "cái này là gì" — mở ra một món mới để thử ở nhà.
Giữ an toàn ở nơi đông người
Luôn nắm tay trẻ nhỏ ở lối đi. Chợ có xe đẩy, xe máy, người chen lấn.
Tránh khu có dao thớt. Không để trẻ đứng sát sạp đang chặt, thái.
Cẩn thận sàn trơn. Khu bán đậu hũ, rau ướt thường trơn.
Không để trẻ sờ mọi thứ. Chỉ chạm vào đồ sẽ mua, sau đó rửa tay.
Không cho trẻ ăn thử đồ sống chưa rửa. Rau, trái cây ngoài chợ phải rửa sạch ở nhà mới ăn.
Để ý đồ có hạt nhỏ, quả tròn. Trẻ dưới bốn tuổi không ăn hạt nguyên, quả tròn nhỏ phải cắt dọc trước khi cho ăn.
Thống nhất điểm hẹn nếu lạc. Trẻ lớn biết đứng chỗ nào khi lạc người lớn.
Trẻ mệt thì về. Không cố mua hết danh sách khi trẻ đã quấy.
Mang nước uống. Chợ nóng, trẻ dễ khát.
Tránh giờ cao điểm. Chợ đông nhất là lúc trẻ dễ bị lạc và dễ mệt.
Người lớn giữ tiền. Trẻ chỉ cầm số tiền cho lần trả cụ thể.
Không để trẻ xách nặng. Túi nặng làm trẻ mất thăng bằng ở lối hẹp.
Trẻ dị ứng thì dặn kỹ. Trẻ dị ứng đậu phộng không nhận đồ ăn thử ở các sạp.
An toàn trước, học sau. Một buổi chợ an toàn mà ít học vẫn tốt hơn ngược lại.
Về nhà: nối buổi chợ với bữa ăn
Trẻ giúp cất đồ. Rau vào ngăn rau, củ quả vào rổ, trẻ biết đồ mua về để đâu.
Trẻ rửa rau cùng. Trẻ nhỏ rửa củ quả cứng, trẻ lớn nhặt rau.
Cho trẻ chọn cách nấu. Cà rốt hôm nay xào hay nấu canh — trẻ quyết định.
Trẻ lớn sơ chế đơn giản. Tước đậu que, bóc vỏ trứng luộc nếu nhà ăn trứng, dưới sự trông của người lớn.
Không cho trẻ nhỏ cầm dao sắc. Dao cho trẻ phải phù hợp tuổi và luôn có người lớn bên cạnh.
Tránh xa bếp nóng. Trẻ nhỏ đứng xa chảo dầu, nồi nước sôi.
Nhắc lại nguồn gốc món ăn trong bữa. "Đây là bó cải con chọn sáng nay" — trẻ có lý do để nếm.
Không ép ăn món đã chọn. Trẻ không thích sau khi nếm thì thôi, lần sau thử cách nấu khác.
Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng. Ăn rau không phải là việc để đổi lấy kẹo.
Không bình luận chuyện ăn nhiều ăn ít. Để trẻ tự ăn theo nhu cầu.
Ghi lại món trẻ chịu thử. Lần sau đưa món đó vào thực đơn tuần.
Trợ lý thực đơn có dịp cho trẻ. Dịp "Mâm chay cho trẻ biếng ăn" lọc món không cay, ưu tiên món trẻ dễ ăn.
Lặp lại đều đặn. Một hai tuần một lần đi chợ cùng con, lâu dần trẻ thành người phụ bếp thật.
Niềm vui là chính. Buổi chợ vui thì trẻ muốn đi tiếp, và bữa ăn cũng vui hơn.
Khi trẻ đòi mua thứ ngoài danh sách
Đòi mua là chuyện bình thường. Chợ nhiều màu, nhiều mùi, trẻ muốn thứ gì cũng dễ hiểu.
Nhắc lại thoả thuận trước khi đi. Hôm nay mua những gì đã ghi, cộng một loại trái cây con chọn.
Cho trẻ chọn trong phạm vi. Chọn giữa cam và chuối thay vì có hay không.
Ghi món trẻ muốn vào danh sách lần sau. Trẻ thấy mong muốn của mình được ghi nhận.
Không mặc cả bằng kẹo. Đổi "ngoan thì mua kẹo" bằng "con giúp mẹ chọn rau nhé".
Gọi tên cảm xúc của trẻ. Con tiếc vì không mua được, mẹ hiểu — rồi chuyển sang việc tiếp theo.
Không mắng giữa chợ. Đưa trẻ ra chỗ vắng, nói nhỏ, bình tĩnh.
Trẻ quá mệt thì về sớm. Đòi mua nhiều thường là dấu hiệu trẻ đã mệt hoặc đói.
Biến món muốn mua thành món nấu cùng. Trẻ muốn bắp thì tuần sau cùng nấu xôi bắp ở nhà.
Đồ ăn vặt không phải phần thưởng. Ăn vặt là một phần bữa ăn bình thường, không gắn với ngoan hay hư.
Không so với trẻ khác. Mỗi trẻ phản ứng ở chợ một kiểu.
Khen khi trẻ tự kiềm chế. Khen việc trẻ nhớ thoả thuận, không khen bằng quà.
Người lớn cũng giữ danh sách. Trẻ học theo người lớn không mua ngoài kế hoạch.
Lần sau dễ hơn lần trước. Thoả thuận lặp lại vài lần sẽ thành nếp.
